Geschreven door Jan Willem Zwang, Energy Trendwatcher
Tijdens een rondetafelgesprek op 17 maart, georganiseerd door S4 Energy, bespraken vertegenwoordigers uit de beleidswereld, de financiële sector, netbeheerders, projectontwikkeling, kennisinstellingen en de media de rol van grootschalige batterijen bij het aanpakken van netcongestie.
De sessie begon met een verkenning van de verschillende perspectieven. Wat meteen opviel, was dat dezelfde batterij door verschillende belanghebbenden op fundamenteel verschillende manieren wordt benaderd.
Vanuit een maatschappelijk perspectief (Nationaal Programma Groningen) ligt de focus op regionale welvaart. Batterijen worden gezien als aanjagers van economische ontwikkeling, werkgelegenheid en duurzaamheid, en daarmee als een middel om het brede welzijn in de regio te versterken.
Vanuit financieel perspectief (Rabobank) worden batterijen in de eerste plaats als activa beschouwd. De nadruk ligt op de financierbaarheid, risicobeheer en voorspelbare kasstromen. Er werden diverse inkomstenmodellen besproken, zoals tolheffingsstructuren, marktblootstelling en contracten op basis van marktreferentie-indexen. De centrale vraag is of de inkomsten voldoende stabiel en contractueel vast te leggen zijn om grootschalige financiering mogelijk te maken.
Vanuit het perspectief van netbeheerders (Enexis en TenneT) bleek dat batterijen technisch gezien een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan congestiebeheer en systeemflexibiliteit. Ook werd opgemerkt dat de perceptie van batterijen de afgelopen jaren duidelijk is verschoven. Tussen 2021 en medio 2024 zagen netbeheerders batterijen vaak als een factor die congestie zou kunnen verergeren. Sinds medio 2024–2025 is deze visie veranderd en wordt de toegevoegde waarde van batterijen nu erkend, mits ze op een intelligente manier worden ingezet en rekening houden met de beschikbare netcapaciteit.
Tegelijkertijd is het duidelijk dat de huidige markt- en regelgevingsstructuren niet altijd goed aansluiten bij deze rol, wat betekent dat de waarde van batterijen op systeemniveau nog niet volledig wordt benut.
Vanuit de kant van de ontwikkelaar (S4 Energy) en de marktdeelnemers werd benadrukt dat het essentieel is dat batterijen op meerdere markten actief zijn. De businesscase is niet afhankelijk van één enkele inkomstenstroom, maar van een combinatie van markten. Er werd opgemerkt dat sommige markten, zoals de handelsmarkt, momenteel onder druk staan. Als gevolg daarvan passen partijen hun strategieën aan en richten ze zich meer op andere markten, zoals de balanceringsmarkt (met name aFRR). Tegelijkertijd verschuift de aandacht naar nieuwe markten en producten, zoals inertie en reactief vermogen, die in de toekomst mogelijk extra waarde voor batterijen kunnen opleveren.
Vanuit het perspectief van de ontwikkelaar (S4 Energy) werd verder benadrukt dat de businesscase voor batterijen afhankelijk is van een complexe combinatie van marktinkomsten, contractstructuren en netaansluiting. Onzekerheid over toekomstige inkomstenstromen en beperkingen als gevolg van netcongestie maken projectontwikkeling tot een uitdaging.
Ook de rol van kernenergie kwam ter sprake. In het licht van plannen voor nieuwe kerncentrales rees de vraag wat dit betekent voor de businesscase van batterijen. Hieruit bleek een spanningsveld tussen enerzijds het idee dat extra basislastcapaciteit de prijsvolatiliteit zou kunnen temperen en daarmee druk zou kunnen uitoefenen op de inkomsten uit batterijen, en anderzijds het standpunt dat systeemflexibiliteit essentieel blijft en dat batterijen een belangrijke rol zullen blijven spelen, zelfs in een systeem met kernenergie.
De belangrijkste conclusie uit de discussie is dat batterijen technisch gezien weliswaar tot veel in staat zijn, maar dat de kern van de zaak ligt in de manier waarop waarde wordt georganiseerd en verdeeld binnen het huidige marktontwerp en regelgevingskader. Netcongestie blijkt daarom niet alleen een technisch probleem te zijn, maar vooral ook een economisch en institutioneel probleem.
Mijn algemene conclusie is dat de verschillende perspectieven nog niet volledig op één lijn liggen. Juist in deze verschillen liggen de belangrijkste uitdagingen voor de komende periode: hoe zorgen we ervoor dat publieke waarde, systeemwaarde en financiële waarde beter in balans zijn, zodat grootschalige flexibiliteit daadwerkelijk kan worden gerealiseerd? Tegelijkertijd concludeer ik dat alle deelnemers overtuigd zijn van de toegevoegde waarde van (grootschalige) batterijen bij het verminderen, en mogelijk zelfs oplossen, van netcongestie.
