Het opbouwen van een flexibeler energiesysteem
Energieopslagsystemen kunnen Nederland helpen om uit de netcongestie te komen, zegt Koen Broess, bestuurslid bij Energy Storage NL. Hij ziet het als zijn missie om deze kennis onder de aandacht te brengen van politici en beleidsmakers. “Op de lange termijn zal investeren in energieopslag ons geld besparen.”
Je werkt voor S4 Energy in Amsterdam. Wat voor soort bedrijf is dat?
“S4 Energy is een Europese ontwikkelaar, eigenaar en exploitant van batterijsystemen. We hebben momenteel vier systemen in bedrijf. Daarnaast ontwikkelen we nieuwe systemen op andere locaties. Deze zullen aanzienlijk groter zijn en rechtstreeks worden aangesloten op het hoogspanningsnet, in plaats van op het distributienet. S4 Energy is actief in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Als directeur contracting & regulatory affairs ben ik onder andere betrokken bij het onderhandelen over contracten met batterijleveranciers. Dit is een jonge sector die snel verandert. Onze huidige systemen zijn nog maar net in bedrijf, maar de nieuwe systemen zijn nu al veel veiliger en hebben een hogere energiedichtheid. Het gaat ongelooflijk snel.”
Je bent ook bestuurslid van de brancheorganisatie Energy Storage NL. Kun je uitleggen waarom je dit naast je dagelijkse werk doet?
“Ik zit inderdaad al vijf jaar in het bestuur van Energy Storage NL. Ik ben al heel lang betrokken bij energieopslag. In 2010 kwam ik bij het innovatieteam van KEMA [nu DNV, zie kader, red.]. Zo ben ik erbij betrokken geraakt. Ik heb een technische achtergrond. Ik werd destijds gevraagd om lid te worden vanwege mijn kennis van regelgeving en technologie.”
Wat voor soort bedrijven vertegenwoordigt Energy Storage NL?
“Het is een behoorlijk breed spectrum. Naast ontwikkelaars van batterijen zijn er ook bedrijven die actief zijn op het gebied van thermische of moleculaire opslag. De organisatie telt in totaal meer dan 250 leden. Ook een aantal netbeheerders is lid. Energieopslag is immers belangrijk voor het nieuwe energiesysteem van de toekomst. Daarnaast zijn ook banken en energiebedrijven aangesloten bij Energy Storage NL. Het ledenbestand bestaat dus zowel uit kleine, jonge bedrijven als uit traditionele, gevestigde spelers. We houden ons bezig met zowel kennisuitwisseling als lobbywerk. De organisatie is behoorlijk actief. Er is intensieve deelname aan de werkgroepen en de opkomst bij evenementen is groot.”
Wat staat er bovenaan uw agenda als het gaat om lobbywerk?
“Veel politici beseffen niet wat energieopslag kan betekenen voor het tegengaan van netoverbelasting. Er is een gebrek aan kennis, wat logisch is. De sector is immers nog jong. Het zou geweldig zijn als beleidsmakers zich bewust zouden worden van de mogelijkheden en nieuwe ontwikkelingen rondom energieopslag. Netbeheerders zijn benieuwd naar de impact van energieopslag op het elektriciteitsnet. Ons energiesysteem is meer dan honderd jaar oud. We moeten goed voor die infrastructuur zorgen, dus wil je weten hoe energieopslagtechnologie daarop van invloed is. Uit een recent onderzoek van lokale netbeheerders is gebleken dat batterijen het net kunnen ondersteunen en helpen om overbelasting te voorkomen. Er is dus geen negatieve invloed, zoals aanvankelijk werd gevreesd. Dat is goed nieuws, want overbelasting van het elektriciteitsnet is een van de grootste problemen in Nederland. We kunnen ziekenhuizen, scholen en fabrieken niet meer aansluiten.”
Hoe kan energieopslag helpen bij het bestrijden van overbelasting van het elektriciteitsnet?
“Het is van groot belang en kan op korte termijn verlichting bieden. Van oudsher kun je overbelasting van het net oplossen door meer infrastructuur aan te leggen, zoals hoogspanningsleidingen en grotere schakelstations. Maar tegenwoordig kan het net worden ontlast door middel van energieopslag. Het elektriciteitsnet wordt slechts 30 procent van de tijd gebruikt. Problemen doen zich alleen voor tijdens piekuren, tussen 18.00 en 21.00 uur. Door batterijen in te zetten, kan het net in die periode worden ontlast, waardoor het mogelijk wordt om meer bedrijven en huishoudens aan te sluiten. Batterijen moeten echter op een ‘netvriendelijke’ manier worden ingezet, binnen de juiste kaders, op de juiste manier en op de juiste momenten.”
Hoe snel kan energieopslag uitkomst bieden?
„Een grootschalig batterijproject kan binnen anderhalf tot twee jaar na de financiële afronding worden gebouwd en in gebruik worden genomen. Zo’n project kan een vermogen hebben dat vergelijkbaar is met of groter is dan dat van een gasgestookte elektriciteitscentrale; denk aan een capaciteit van maximaal 500 megawatt. Een energieopslagsysteem kan echter slechts een bepaald aantal uren werken. Dat is echter voldoende om piekbelastingen op het net op te vangen. Zo kunnen we het net ontlasten.”
Netcongestie is ook een probleem in de Haven van Rotterdam. Biedt energieopslag daar ook kansen?
“Ik ben op de hoogte van verschillende initiatieven in de haven waar concrete plannen voor energieopslag worden overwogen. Ik weet ook dat het Havenbedrijf Rotterdam zich hier serieus mee bezighoudt.”
Ziet u ook kansen voor energieopslag in de industrie?
“Zeker. In de Verenigde Staten is er bijvoorbeeld een trend om energieopslagsystemen naast datacenters te installeren. Het oudere type datacenter heeft een constante stroomtoevoer nodig; bij nieuwere datacenters fluctueert dit. Dankzij het gebruik van energieopslag hebben datacenters een kleinere netaansluiting nodig.
Een stap verder is het loskoppelen van datacenters van het elektriciteitsnet, in combinatie met gasgestookte elektriciteitscentrales, energieopslag en mogelijk zonne-energie. In Nederland wordt er veel gediscussieerd over datacenters. Enerzijds willen we onafhankelijk zijn van buitenlandse datacenters, maar dat betekent dat we ze hier zelf moeten bouwen. De ruimte is beperkt in Nederland, dus je moet dit efficiënt aanpakken in combinatie met energieopslag en, mogelijk, wind- en zonne-energie. Op die manier houd je de impact op het elektriciteitsnet zo klein mogelijk.”
Datacenters zijn inderdaad een sector, maar ik doelde meer op de bestaande chemische en petrochemische industrie.
“Dat is een interessant punt. De elektrificatie in die sectoren verloopt traag. Ook daar kan energieopslag een belangrijke rol spelen. De eerste stappen in die richting zijn nog maar net gezet; je ziet dat de sector achterloopt, bijvoorbeeld in vergelijking met op zichzelf staande projecten en datacenters. Energieopslag kan ook financieel voordeel opleveren voor de industrie. Als bedrijven willen uitbreiden, moeten ze tien jaar wachten op een netaansluiting. Dan zijn er twee opties: ofwel verplaats je de fabriek, ofwel maak je efficiënter gebruik van de huidige aansluiting. In sommige gevallen kan energieopslag daarbij helpen.”
Hoeveel energieopslagsystemen zijn er momenteel in Nederland geïnstalleerd, en hoe snel verwacht u dat de schaalvergroting zal plaatsvinden?
“Er is op dit moment nog relatief weinig energieopslag – minder dan 1 gigawatt. Dit omvat zowel thuisaccu’s als grotere systemen. Tegen 2030 heeft TenneT tussen de 5 en 7 gigawatt aan flexibiliteit nodig, wat via energieopslag moet worden gerealiseerd. Dat is haalbaar, maar de omstandigheden moeten wel gunstig zijn. Het wordt spannend, want regelgeving kan soms als rem werken. Bij Energy Storage NL pleiten we voor een samenwerkingsgerichte aanpak. Als netbeheerder of marktspeler kun je proberen iets erdoor te drukken, maar dat werkt niet. Daarom gaan we liever de dialoog aan om samen tot een oplossing te komen.”
Van welke nieuwe energieopslagtechnologieën verwacht u veel?
“Batterijen vormen de grootste groep. Momenteel worden lithium-ionbatterijen op grote schaal gebruikt, en de volgende stap is in de richting van natrium-ionbatterijen. Natriumchloride, oftewel zout, is als grondstof in overvloed beschikbaar. Vijf jaar geleden bedroeg de levensduur van een batterij hooguit vijftien jaar. In nieuwe projecten is deze levensduur al verlengd tot vijfentwintig jaar of meer. Ook de veiligheid en de energiedichtheid verbeteren. Dat laatste betekent dat er minder ruimte nodig is, wat in Nederland belangrijk is. Dit is een fundamenteel verschil met zonne- en windenergieprojecten, die meer ruimte vergen en beter zichtbaar zijn. Je ziet ook dat oude en nieuwe technologieën worden gecombineerd, zoals blijkt uit het voorbeeld van Eneco, dat batterijopslag installeert bij zijn gasgestookte elektriciteitscentrale.
Onlangs vond in het Verenigd Koninkrijk een veiling plaats voor een langetermijnopslagproject. Voor dit project wordt een lithium-ionbatterij met een capaciteit van 16 uur geïnstalleerd. Dit toont aan dat modulaire batterijsystemen nu al eenvoudig inzetbaar zijn.”
Wat zijn uw vooruitzichten voor energieopslag in Nederland?
“Energieopslag zal niet alleen een oplossing voor de korte termijn zijn, maar een structureel onderdeel vormen van de benodigde infrastructuur voor ons toekomstige energiesysteem. Met behulp van energieopslag kunnen we elektriciteit uit wind en zon 24/7 beschikbaar maken. In het Midden-Oosten is onlangs besloten te investeren in een datacenter van 1 gigawatt. Een zonnepark van 5 gigawatt zal hiervoor de elektriciteit leveren, in combinatie met een groot energieopslagsysteem. Duurzaamheid was niet de doorslaggevende factor; dit was simpelweg de financieel meest aantrekkelijke oplossing. Dat klinkt misschien paradoxaal. In Europa willen we geopolitiek onafhankelijk worden en energie op eigen bodem opwekken. Ik durf te stellen dat investeringen in energieopslag nu misschien groot lijken, maar dat ze dat uiteindelijk niet zijn. Op de lange termijn zullen we er beter uitkomen.”
Wie is Koen Broess?
Koen Broess studeerde biofysica aan de Universiteit van Wageningen. Hij werkte vijftien jaar lang in verschillende functies bij DNV. Sinds februari van dit jaar is hij directeur contracting & regulatory affairs bij S4 Energy. Daarnaast is hij bestuurslid van de brancheorganisatie Energy Storage NL.
Dit artikel is gepubliceerd op Europoort Kringen.
